Telefonu elinize yalnızca saate bakmak için aldınız. Birkaç dakika sonra kendinizi art arda haber okurken buldunuz. İçiniz sıkıldı, telefonu kapattınız; fakat kısa süre sonra “Yeni bir gelişme var mı?” diye yeniden baktınız.
Özellikle belirsizlik yaratan dönemlerde bu döngü tanıdık gelebilir. Haberleri takip etmek bilgi edinmemizi sağlar. Ancak sürekli kontrol etme ihtiyacı, bir noktadan sonra bizi bilgilendirmek yerine daha gergin ve yorgun hissettirebilir.
Zihin neden yeniden bakmak ister?
Belirsizlik karşısında zihnimiz olup biteni anlamaya ve hazırlıklı olmaya çalışır. Yeni bir bilgi bulmak, kısa süreliğine “Artık ne olduğunu biliyorum” hissi verebilir. Fakat birkaç dakika sonra başka bir soru ortaya çıkabilir: “Ya önemli bir şeyi kaçırdıysam?”
Böylece kontrol etmek kısa süreli rahatlatırken, tekrar kontrol etme ihtiyacı sürer. Sosyal medya akışlarında içeriklerin sonunun gelmemesi de duracağımız noktayı seçmeyi güçleştirir. Amerikan Psikoloji Derneği, yoğun haber ve medya maruziyetinin stresle ilişkisine ve kişinin kendisine medya sınırları koymasının önemine dikkat çekiyor. apa.org
Haberdar olmakla sürekli tetikte olmak arasındaki fark
Gündemi takip etmek, gün içinde seçtiğiniz bir zamanda güvenilir bir kaynaktan gelişmeleri okumak olabilir. Sürekli tetikte olmak ise işinizi bırakıp tekrar tekrar bildirim kontrol etmeye, henüz doğrulanmamış iddialar arasında gezinmeye veya uyumadan hemen önce uzun süre haber akışında kalmaya dönüşebilir.
Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: “Şu an baktığım bilgi, bugün vereceğim bir kararı değiştirecek mi; yoksa yalnızca kaygımı kısa süreliğine yatıştırmaya mı çalışıyorum?” Bu sorunun tek bir doğru cevabı yok. Ama alışkanlığı fark etmek için iyi bir başlangıç olabilir.
Haberlerden tamamen uzaklaşmadan nasıl sınır koyabiliriz?
Kontrol zamanınızı seçin. Gün boyu rastgele bakmak yerine, size uygun bir veya iki zaman dilimi belirlemeyi deneyin. Acil bir durum için bilgiye erişmeniz gerekiyorsa elbette bu planı değiştirebilirsiniz.
Kaynak sayısını azaltın. Aynı gelişmeyi onlarca hesaptan okumak daha fazla bilgi edinmek anlamına gelmeyebilir. Güvenilir kaynakları seçmek, hem bilgi kirliliğini hem de tekrar eden içeriklere maruz kalmayı azaltabilir.
Bedensel tepkinizi fark edin. Okurken çenenizi sıktığınızı, nefesinizi tuttuğunuzu veya uykuya dalmakta zorlandığınızı fark ediyor musunuz? Bunlar bir süre ara vermeniz gerektiğine dair kişisel işaretler olabilir.
Telefonu kapattıktan sonrası için küçük bir adım belirleyin. “Bakmayacağım” demek yerine “Haberleri okuduktan sonra yürüyüşe çıkacağım” ya da “Telefonu bırakıp yemeğime döneceğim” gibi somut bir geçiş planı yapmak daha uygulanabilir olabilir.
Ne zaman destek almak yararlı olabilir?
Haber kontrolü uykunuzu, işinizi veya ilişkilerinizi belirgin biçimde etkiliyorsa; bakmadığınızda yoğun kaygı hissediyor ve azaltmayı denediğiniz hâlde döngü sürüyorsa bu deneyimi bir uzmanla konuşabilirsiniz. Amaç dünyada olanlara kayıtsız kalmak değil, haberdar olurken kendi yaşamınızla bağınızı koruyabilmektir.
Sık sorulan sorular
Sürekli haber kontrol etmek bir psikolojik bozukluk mudur? Tek başına böyle bir alışkanlık tanı anlamına gelmez. Ne kadar zaman aldığına, hangi duygularla ilişkili olduğuna ve yaşamınızı nasıl etkilediğine bakmak gerekir.
Haberleri hiç okumamak daha mı iyi? Herkes için geçerli bir kural yoktur. Önemli olan bilgi ihtiyacınızla ruhsal yükünüz arasında size uygun bir denge kurmaktır.
Sosyal medyada karşıma çıkan her haber kaygımı artırıyorsa ne yapabilirim? Takip ettiğiniz hesapları ve bildirimleri gözden geçirmek, haber okumak için belirli zamanlar seçmek başlangıç olabilir. Kaygı günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bireysel değerlendirme de yararlı olabilir.
Ankara’da kaygı ve tekrar eden kontrol etme davranışları hakkında değerlendirme görüşmesi planlamak isterseniz benimle iletişime geçebilirsiniz.
Uzman Klinik Psikolog Naz Öktem Tombak